Slee Buitensport heeft als fabrikant van donzen slaapzakken al bijna een eeuw ervaring en heeft daarmee een zeer betrouwbare naam opgebouwd. De ambachtelijk gemaakte slaapzakken uit ons eigen Nederlandse atelier gaan vaak langer dan 30 jaar mee. En dit is niet iets wat wij beweren, maar het zijn onze eigen klanten die ons dit met regelmaat komen vertellen. De klassieke, met dons gevulde, dekenslaapzakken met katoenen tijk maken we nog steeds. Maar omdat de reisdoelen van de hedendaagse kampeerder en buitensporter zeer divers zijn maken wij bijvoorbeeld ook een mummieslaapzak die met gemak een temperatuur van -20  Celsius aan kan. Maar ook voor de grammenjager hebben we een 790 gram lichte donsslaapzak die tot 0 Celsius bescherming biedt.

Met regelmaat worden onze slaapzakken getest op de koudste plekken ter wereld:

Uiteraard leveren we ook slaapzakken van andere kwaliteitsmerken uit de handel zoals bijvoorbeeld Lowland, Yeti, Ajungilak en The North Face.

Kiezen
Er zijn een drietal eisen aan een slaapzak die de meeste consumenten bovenaan hun lijstje hebben staan als het gaat om de aanschaf van een slaapzak:

• Licht
• Warm
• Betaalbaar
  
  Verder zijn er natuurlijk nog een heleboel andere eisen die je aan de slaapzak kunt stellen, maar deze eisen zullen uiteindelijk allemaal terug te brengen zijn tot de bovenstaande drie eisen:
• Pakvolume
• Duurzaamheid
• Tijkmaterialen
• Vullingmaterialen
• Comfort
• Type: mummie of deken
  
  Om niet verstrikt te raken in een ondoorzichtbaarheid van allerlei materialen en eisen die het kiezen alleen maar moeilijker maken, kun je heel eenvoudig de volgende 'truc' aanhouden: Van de eerste drie 'belangrijkste' eisen zul je 1 moeten laten vallen om tot een juiste keuze te komen. Dit geldt voor elke verkrijgbare kwaliteit slaapzakken.
  Om een paar voorbeelden te noemen:
• De hele warme slaapzak voor een lage prijs met een licht gewicht bestaat niet.
• Een goedkope slaapzak zal eigenlijk altijd of niet warm zijn of erg zwaar zijn.
• Een slaapzak in een hogere prijsklasse zal altijd een goede isolatie bieden tegen een laag gewicht.
• etcetera...
  
  Met bovenstaande 'truc' heb je een goede richtlijn om een keuze te maken in het grote aanbod. Toch is het belangrijk om te weten welke materialen er gebruikt worden in een slaapzak en wat de consequenties zijn van het toepassen van deze materialen.

• Vulmaterialen
  
  Het vulmateriaal in een slaapzak levert het grootste aandeel in het comfort van de slaapzak. Het pakvolume, gewicht en temperatuurbereik van de slaapzak hangen nauw samen met het gebruikte vulmateriaal van de slaapzak. Er worden tegenwoordig eigenlijk nog maar twee verschillende materialen gebruikt om de slaapzak te vullen:
• Dons
• Kunstvezel
  Kort gezegd kun je stellen dat kunstvezelslaapzakken goedkoper zijn dan dons gevulde slaapzakken. Uiteraard bestaan er zeer slechte kwaliteiten dons, en hele goede dure hightech kunstvezels. Men mag een combinatie van 65% dons en 35% veren al dons noemen maar in onze Slee slaapzakken gebruiken we minimaal 80% dons, maar meestal een hoger percentage.

Dons
Dons is een natuurlijk materiaal afkomstig van watervogels. Dons moet men niet verwarren met veertjes. Dons blijkt tot op heden nog steeds het meest duurzame en warmste (in verhouding tot het gewicht) isolatiemateriaal wat voorhanden is. Het dons afkomstig van eenden en ganzen blijkt als isolatiemateriaal het makkelijkst in slaapzakken verwerkbaar te zijn.

Dons is een pluizige vlok met een kern waaraan vele kleine haartjes vast zitten. Vele donsvlokken samen zijn in staat een grote hoeveelheid lucht 'stil te zetten'. Omdat er maar weinig dons nodig is om veel lucht stil te zetten is het voor de buitensporter een zeer geschikt isolatie materiaal omdat het uiteindelijk een lichte slaapzak oplevert. Een ander groot voordeel van dons is de onovertroffen duurzaamheid. Het kan eindeloos gecomprimeerd worden zonder iets van zijn vulkracht te verliezen. Verder is het prettig om in een donzen slaapzak te slapen omdat dons in staat is 30% van het eigen gewicht in de vorm van vocht goed te kunnen ventileren c.q. transporteren zonder dat het nat gaat aanvoelen. D.w.z. dat het bij warme temperaturen minder snel zweterig wordt. Als we dan toch een paar nadelen moeten noemen dan zijn het de relatief hoge prijs in verhouding tot een kunstvezelslaapzak. Verder isoleert nat dons slecht, maar voor de kampeerder moet dit geen probleem zijn want die slaapt in principe droog in een tent. Condensvocht hoeft geen probleem te vormen. Meer daarover bij de tijkmaterialen.

Eidereendendons
Eidereendendons heeft de hoogste vulkracht maar blijkt zeer moeilijk verwerkbaar te zijn omdat het nogal in elkaar gaat klitten en dus één grote bol gaat vormen. Door een slaapzak in 'vakken' of 'blokken' te construeren kan dit voorkomen worden maar dat is een kostbare zaak en deze techniek van stikken is niet voorhanden in de slaapzakken industrie (in de de dekbedindustrie komt men deze techniek wel tegen). De met eidereendendons gevulde slaapzakken komt men dan ook niet in de buitensportzaak tegen.

Eendendons versus Ganzendons
Een donsvlok van een eend is wat kleiner dan de donsvlok van een gans. Daarom scoort eendendons (over het algemeen) minder goed in de vulkrachttest dan ganzendons. Ganzendons kan meer lucht vasthouden dan dezelfde hoeveelheid eendendons. Wat dit uiteindelijk voor uitwerking heeft op de kwaliteit van de slaapzak hangt nauw samen met de volgende zaken......

Het vulgewicht
Het vulgewicht is het gewicht van dons en veren dat in de slaapzak is verwerkt. Kort gezegd hoe hoger het vulgewicht des te warmer de slaapzak.

Samenstelling
De samenstelling van dons wordt in percentages uitgedrukt. Dus 90% ganzendons betekend 90% dons en 10% veren. Tijdens het plukken van de vogel worden er veren meegeplukt maar deze veren dragen nauwelijks bij aan het isolerende vermogen van de slaapzak. Ze brengen het totale eindgewicht van de slaapzak alleen maar omhoog, of interessanter voor de buitensporter: Zonder veren behoud je het isolerend vermogen en zal het gewicht dalen. De meeste veren kunnen er machinaal worden uitgehaald, de hoogste donspercentages worden uiteindelijk alleen met handmatig scheiden van veren en dons behaald.

Hoe hoger het percentage dons des te beter het isolerend vermogen en des te hoger ook weer de prijs van het dons en de slaapzak. 90% ganzendons is de meest voorkomende samenstelling in kwaliteitsslaapzakken. 95% en hoger komt ook nog wel voor maar de prijs zal onevenredig stijgen. Een slaapzak gevuld met 75% eendendons wil niet automatisch zeggen dat we over een slechte slaapzak spreken. De slaapzak zal alleen óf zwaarder óf minder warm zijn. Ook dit hangt weer nauw samen met de volgende zaken......

Vulkracht
Vulkracht wordt gemeten in CUIN. Dat staat voor Cubic Inch per Ounce en is een absolute maat om de kwaliteit van het dons te meten. Deze maat zegt dus niks over constructie, model, tijk, temperatuurbereik of gewicht, maar zegt puur iets over de gebruikte kwaliteit dons en dus niks over de verwerking ervan.
De meting gaat als volgt:
E�n ounce dons (dat is ongeveer 30 gram) wordt eerst 72 uur geföhnd waardoor het in optimale conditie wordt gebracht. Daarna wordt het in een cilinder gedaan en laat men een plaat op het dons zakken. Als de plaat tot stilstand komt en niet verder zakt kun je precies meten hoeveel kubieke inch het dons inneemt. De vulkracht die dan gemeten wordt ligt meestal tussen de 500 en 800 kubieke inch. 800+ komt alleen voor bij een uitzonderlijk goede kwaliteit ganzendons. Andersom kan een 90% eendendons een hogere vulkracht bereiken dan een slechte kwaliteit 90% ganzendons. Dus het percentage dons zegt alleen wat over de kwaliteit in samenhang met vulkracht. Deze oorzaak van de verschillen ligt in de leefomstandigheden en afkomst van de vogels. N.B. er is verschil tussen de Amerikaanse en Europese manier van vulkracht meten. Amerikaanse uitkomsten liggen wat hoger dan de Europese uitkomsten. Dat heeft te maken met het verschil in het gewicht van de plaat en de diameter van de cilinder.

Afkomst
De afkomst van de vogels heeft nogal wat invloed op de kwaliteit van het dons. Over het algemeen kun je zeggen dat hoe langer ze leven en hoe strenger de winters in het land van herkomst des te beter de kwaliteit van het dons. Nu is het zo dat alle vogels uiteindelijk voor de consumptie worden gefokt, maar het verschil is dat ze in China meestal na 6 weken al geplukt en geslacht worden en in Polen pas na enkele jaren om zo een betere donskwaliteit te leveren. De vogels in Polen hebben ook nog eens te maken met strenge winters zodat ze de kans krijgen om een dik en volwassen donsvacht te creëren. Zo kun je in het algemeen zeggen dat dons van Poolse afkomst een goede kwaliteit heeft en Chinees dons vaak een mindere of zelfs twijfelachtige kwaliteit.

Kunstvezel / Polyester vulling

Om een slaapzak te vullen met kunstvezel wordt eigenlijk altijd polyester gebruikt. Polyester als isolatie materiaal heeft enkele voordelen boven dons. Zo isoleert kunstvezel nog steeds goed als het nat is en kan het zonder schadelijke gevolgen nat ingepakt worden. Het is sneller droog en daarom wat sneller makkelijk gewassen. Verder is een goede kwaliteit altijd nog betaalbare dan een goede kwaliteit dons. Nadelen zijn echter de minder lange levensduur en het zwaardere gewicht. Verder heeft kunstvezel het probleem dat het al snel broeierig wordt bij warmere temperaturen omdat het 'ademen' dan niet meer plaats vindt. Ademen vindt alleen plaats als de temperatuur buiten de slaapzak lager is dan binnenin de slaapzak. Dons zal net als alle natuurvezels het transpiratievocht goed weg reguleren. Dit doet kunstvezel niet. Vooral bij temperaturen boven de 20 graden en een hoge luchtvochtigheid is een kunstvezel slaapzak niet de prettigste. Daaronder is het echt goed te doen en biedt het zeker met de hedendaagse kwaliteit kunstvezel een zeer goed alternatief voor dons.

Het streven van de kunstvezel industrie is momenteel het maken van een kunstvezel die lichter, sterker, duurzamer, kleiner comprimeerbaar en even prettig is als dons. Vooralsnog is dit stadium nog niet bereikt, al zijn er enkele kunstvezels die zeer goede eigenschappen hebben. Zou dit stadium bereikt worden dan zal naar alle waarschijnlijkheid dit materiaal even duur zijn als een goede kwaliteit dons. Het verschil is dan alleen nog dat de kunstvezel het wint op het vlak van het vochtprobleem bij dons. Al is dat meestal niet zo'n groot probleem (gewoon een goede waterdichte tent kopen). De kunstvezelslaapzakken die wij in onze collectie voeren zijn afkomstig van de volgende fabrikanten:

• Lowland
• The North Face
• Ajungilak
• Nordisk
• Vaude

Binnen en buitentijk

De binnen- en buitentijk leveren ook een belangrijke bijdrage aan het comfort van de slaapzak.Als natuurlijke vezel wordt voornamelijk in Nederland nog steeds katoen gebruikt. Voordeel van katoen zijn:

• De capaciteit om veel vocht op te nemen.
• Door de grote vochtopname koelt het de huid af, dit is een voordeel in warme klimaten.
• De huidvriendelijke eigenschappen
  Maar het kent ook enkele nadelen:
• Door de grote vochtopname kan het bij koude temperaturen klam aanvoelen.
• Relatief zwaar
• Niet goed winddicht. Dus warme lucht kan makkelijker door de tijk ontsnappen.
• Het duurt lang voordat katoen op temperatuur komt. De voor en de nadelen bijelkaar opgeteld leveren voornamelijk een slaapzak op die uitstekend voldoet voor het kamperen in tent en caravan bij de warme zomerse nachten in bijv. Zuid Europa, maar ook warme vochtige zeeklimaten als Nederland.
  Zo is de Slee Buitensport Panama-Classic (met zowel binnen- en buitentijk van katoen) een prima slaapzak voor temperaturen die meestal boven de 10 Celsius liggen. Verwacht u veel vocht en meestal koudere temperaturen tot het vriespunt dan is een Panama Jubileum een goed alternatief. Deze slaapzak heeft een katoenen binnentijk en een Novaskin buitentijk. Deze buitentijk zal voorkomen dat vochtige lucht in de tijk trekt en de slaapzak 's ochtends helemaal klam is. Vindt u het gewicht en pakvolume ook belangrijk dan zijn slaapzakken met zowel binnen als buitentijk van kunstvezel een aanrader. Voor kunstvezel wordt voornamelijk polyamide en polyester gebruikt. De voordelen zijn legio:
• Laag gewicht
• Sterk
• Donsdicht
• Sneldrogend
• Geen klam gevoel
• Winddicht
• Zeer duurzaam
• Snel op temperatuur
  Polyamide en polyester nemen snel de lichaamstemperatuur aan waardoor de slaapzak binnen enkele seconden behaaglijk aanvoelt, ook bij temperaturen ver beneden het vriespunt. Dit komt omdat kunstvezels nauwelijks vocht vasthouden, dit in tegenstelling tot katoen dat zelfs als het droog aanvoelt nog steeds vocht bevat. En vocht kan grote hoeveelheden warmte absorberen. Het kost veel energie/warmte om vocht op lichaamstemperatuur te brengen. Dat is lekker bij warme en vochtige nachten zoals de zomers in Nederland of aan de Middellandse Zee. Maar in het voor en najaar in Nederland, in de Alpen en zeker in Scandinavië� kan de temperatuur makkelijk in de buurt van het vriespunt komen. Dan is een kunstvezel binnen- en buitentijk echt een must. Het gewichtsverschil tussen een volledig katoenentijk en kunstvezel tijk kan oplopen tot 400 gram in het voordeel van de kunstvezel tijk.
  
  Voorbeelden van polyamide- of polyestervezels zijn:
• Novaskin (Slee slaapzakken)
• Pertex (o.a. Slee slaapzakken, en vele andere fabrikanten)
• MTI en MTL performance (Ajungilak)

Constructie
Een slaapzak gevuld met kunstvezel heeft niet zo gauw een bijzondere constructie nodig om de lappen kunstvezel binnen de slaapzak op hun plek te houden. Meestal worden ze vast gestikt tegen de binnentijk. En soms worden er meerdere lagen gebruikt bij de warmere slaapzakken, die dan onderling met elkaar verbonden worden.

Bij dons is er wel meer nodig om het dons op zijn plek te houden. Dons heeft namelijk de gewoonte om, als het de ruimte heeft, alle kanten op te zwerven. Daarom is het nodig om doormiddel van een goede constructie het dons op z'n plek te houden. Enerzijds moet het dons zoveel mogelijk ruimte krijgen om optimaal uit te kunnen zetten om zoveel mogelijk lucht vast te kunnen houden. Anderzijds moet het ook weer niet te veel ruimte hebben anders heb je kans dat er koude plekken in de slaapzak ontstaan. De meest eenvoudige constructie is door de slaapzak in banen door te stikken (Afb. 1). Nadeel hieraan is dat op de plek waar het doorgestikt is geen dons zit. Door deze naden kan de koude makkelijk naar binnen dringen. Om dit te voorkomen wordt er bij de meeste donsslaapzakken schotjes (Afb. 2) tussen de banen gezet. Alle Slee Buitensport slaapzakken zijn voorzien van tussenschotjes. Zo krijgt het dons optimaal de ruimte. Verder moeten de banen niet te breed zijn (i.v.m. koude plekken). Er zijn nog vele andere manieren om een slaapzak te construeren om het dons zoveel mogelijk de ruimte te geven zonder dat het gaat zwerven.

Mummie of Deken
Een dekenmodel is recht en heeft het grote voordeel dat deze veel ruimte biedt aan de persoon in kwestie. Nadeel is dat de slaapzak vaak een stuk zwaarder is dan een even warme mummieslaapzak. Een slaapzak is warm doordat de eigenlichaamswarmte de slaapzak verwarmt. In een dekenmodel zijn er plekken die slecht door de eigen lichaamswarmte bereikbaar zijn en zo minder goed opgewarmd kunnen worden omdat je lichaam de slaapzak niet overal goed opvult. Dit in tegenstelling tot de mummie die nauw rondom het lichaam sluit. Een mummiemodel is daarom lichter en efficiënter in z'n warmtehuishouding.

Een mummieslaapzak heeft altijd een capuchon en meestal een nekkraag met aantrekkoord. Vooral bij koude temperaturen zijn een capuchon en een nekkraag+koord noodzakelijk om de warmte binnen de slaapzak te houden. Een persoon verliest namelijk de meeste warmte via z'n hoofd en warmte kan makkelijk bij het hoofdeind uit de slaapzak verdwijnen. Een capuchon en nekkraag voorkomen dit. Er zijn weinig dekenmodellen die geschikt zijn voor temperaturen onder het vriespunt. Een dekenmodel voor winterkamperen zou waarschijnlijk al snel te zwaar en te duur worden. Want er moet dan extra veel vulmateriaal gebruikt worden.

Temperatuurbereik
Het temperatuurbereik van een slaapzak wordt vaak aangegeven in 3 verschillende waardes:

• Comforttemperatuur
• Comfortbereik
• Extreemtemperatuur
  
  De volgende minder specifieke termen kom je ook vaak tegen:
• Zomerslaapzak, tot +/- 10 Celsius te gebruiken
• Drie seizoenenslaapzak
• Vier seizoenen/Winterslaapzak, tot -15 Celsius te gebruiken
• Extreemslaapzak, kouder dan -15 Celsius te gebruiken, soms tot wel -50
  
  Comforttemperatuur
  Met deze waarde wordt vaak de temperatuur aangegeven waarbij een persoon het nog net warm zal hebben onder de meest ideale omstandigheden. Een probleem met deze norm voor het bepalen van de comfortwaarde is dat deze gedefinieerd is op basis van ervaren jonge mannelijke gebruikers (bergbeklimmers en soldaten) in plaats van rekening te houden met onervaren gebruikers die nog niet het optimale uit hun uitrusting kunnen halen. De ideale omstandigheden waarbij de slaapzak niet koud zou moeten zijn, zijn de volgende:
• Het zou gaan om een man van 70 kilo die geen koukleum is
• Hij is goed uitgerust, dus niet moe of uitgeput
• Slapend in een dubbeldaks tent
• Op een goed isolerende matras
• Met windstil weer en een lage luchtvochtigheid
• Met een volle maag
• Hij heeft een goede conditie en een gemiddelde (!) leeftijd
• etcetera...
  Er zijn dus veel factoren in de praktijk die een temperatuurbereik in een ander licht kunnen plaatsen. Zo zal deze man van 70 kilo het bij de opgegeven comforttemperatuur net niet koud hebben. Voor een goede nachtrust is het noodzakelijk om het lekker warm te hebben, en dat is wat anders dan het net niet koud hebben. Zo heeft een vrouw het gemiddeld genomen sowieso kouder. Volgens de EN 13537 norm (later meer daarover) moet men een verschil van 5� Celsius tussen man en vrouw aanhouden. En ben je een koukleum, heb je de hele dag in de regen gelopen, onder barre omstandigheden activiteiten ondernomen, of je bent enigsinds vermoeid, dan heeft dit veel invloed op de kwaliteit van de nachtrust. Dus zou dezelfde man uit het voorbeeld lekker willen slapen bij een temperatuur van 5 Celsius dan is een slaapzak met een comfortwaarde van minus 5 Celsius niet zo gek om te hebben. Zo zal deze slaapzak niet gauw te warm zijn bij 15 Celsius. Dit is waar de sinds april 2002 nieuwe CE-norm EN 13537 om de hoek komt kijken.

CE-norm EN 13537
Deze CE-norm beoogt dat de slaapzak bij de opgegeven comfortwaarde een warme nachtrust garandeert. Er worden drie temperaturen opgegeven:

• Comfortwaarde voor een man
• Comfortwaarde voor een vrouw
• Een extreemwaarde
  De comfortwaarde volgens de CE-norm geven dus meer een garantie voor een warme nacht dan de 'oude' comfortwaarden. De nieuwe norm wijkt voor mannen zo'n 5 tot 10� Celsius af en voor vrouwen 10 tot 15 Celsius(!) in vergelijking met de 'oude' waarden. De CE-norm houdt dus veel meer rekening met realistische omstandigheden. De oude norm, voor zover die officieel bestaat, werd door fabrikanten soms erg ruim genomen. De meeste slaapzakken haalden hun waarden alleen onder de meest ideale omstandigheden die eigenlijk nauwelijks voorkomen. Bij Slee buitensport hebben we er de voorkeur aan gegeven waarden te hanteren die realistisch zijn voor onervaren kampeerders, voor zowel vrouwen als mannen.
  Een heel mooi uitgebreid verhaal over temperatuurwaarden vindt u op de site van Mammut/Ajungilak
  
  Extreemwaarde
  De extreemwaarde is een temperatuur waarbij de persoon in kwestie nog net de nacht overleeft, en niet aan onderkoeling zal sterven. Gemiddeld genomen spreekt men dan over een tijdsduur van maximaal 6 uur waarbij de lichaams-kern-temperatuur niet zal zakken tot een gevaarlijke temperatuur. Dus dit zijn niet direct waarden om naar te kijken als het gaat om de aanschaf van een slaapzak.
  
  Comfortbereik
  Er is net gesproken over de comforttemperatuur waarbij men het net niet koud zal hebben, maar er is natuurlijk ook een waarde waarbij men het net niet te warm zal hebben. Het verschil tussen de laagste comfortabele en hoogste comfortabele temperatuur is het comfortbereik. De maximale temperatuur waarbij men nog comfortabel (= niet zweterig) de nacht door komt ligt, afhankelijk van de kwaliteit en de gebruikte materialen, tussen de 15� tot 25� boven de opgegeven comforttemperatuur. Het zijn de omstandigheden waarbij men met de armen 'buiten boord ligt', de rits bij het voeteneind open heeft staan voor extra ventilatie en de capuchon niet meer dicht getrokken is. Er is een duidelijk verschil tussen donzen en synthetische slaapzakken.
  
  Bij een synthetische slaapzak kun je ongeveer een temperatuur aanhouden tussen de 15 en 20� Celsius boven de comfortwaarde ligt. De kwalitatief mindere kunstvezels zijn sneller zweterig dan de duurdere vezels. Bij een met dons gevulde slaapzak mag je rustig 25� Celius bij de comforttemperatuur optellen. Deze vijf graden verschil zit hem daarin dat dons zeer goed in staat is om vocht te reguleren. Deze vochtregulerende eigenschappen zijn minder afhankelijk van temperatuursverschillen dan bij kunstvezel materialen. Dons is zelfs instaat om 30% van het eigen gewicht in vocht te reguleren zonder dat het nat (dus zweterig) gaat aanvoelen. Kunstvezel transporteert vocht in vloeibare vorm door middel van de capilaire werking van water (wicking). Bij dons kan het vocht eenvoudig als damp 'door het donsdek' verdampen. Dit is de reden dat een donsgevulde slaapzak als zeer comfortabel wordt ervaren, dit comfortvoordeel is vooral in warmere klimaten. In koudere omstandigheden zal een kwalitatief goed slaapzak met kunstvezel ook niet zweterig zijn. Een donzen slaapzak met een comfortwaarde van -5� Celsius zal bij +20� Celsius nog net niet zweterig zijn